Press |

Immunotherapie

Immunotherapie stimuleert een reactie van lichaamseigen afweercellen tegen kankercellen. Deze behandeling versterkt of verandert uw afweersysteem, zodat het de kankercellen beter kan doden. De behandeling werkt niet direct in op celdeling van de tumor of schade aan tumorcellen, zoals bijvoorbeeld chemotherapie, maar is gericht op het eigen afweersysteem. Dit is uniek aan immunotherapie.

Immunotherapie bij uitgezaaide blaaskanker

In enkele jaren tijd heeft immunotherapie een belangrijke plaats gekregen bij de behandeling van vooral melanoom, longkanker en ook blaaskanker. De bij blaaskanker belangrijkste immunotherapie heft een rem op die de afweercellen remt (checkpoint) en stimuleert daarmee een reactie van lichaamseigen afweercellen tegen kankercellen. Deze behandeling versterkt of verandert het eigen afweersysteem, zodat het de kankercellen alsnog kan doden.

Pembrolizumab

Immunotherapie met de checkpoint remmer pembrolizumab heeft sinds 2017 een positief advies van de beroepsgroep (CieBOM ) in Nederland. Daarmee is pembrolizumab beschikbaar bij uitgezaaide blaaskanker (en kanker van de hogere urinewegen) als tweedelijnsbehandeling. Dit besluit werd genomen op basis van eerder onderzoek waarbij overlevingswinst werd aangetoond. In dat onderzoek was er overlevingswinst ten opzichte van een behandeling met chemotherapie en had 25% van de behandelde patiënten een lange respons (een jaar of langer).

Lees ook: Pembrolizumab wie heeft er baat bij? 

en Welke blaaskankerpatienten hebben baat bij pembrolizumab?

LET OP

Immunotherapie wordt niet in alle ziekenhuizen aangeboden. De behandeling vereist ervaring en zorgverzekeraars sluiten daarom niet met alle ziekenhuizen contracten en verlangen verwijzing naar centra waar deze expertise wel aanwezig is.

Een deel van de blaaskankerpatiënten heeft duidelijk baat bij immuuntherapie, maar anderen juist minder of niet. Met de RESPONDER-studie zoekt Stichting DUOS naar nieuwe biomarkers die kunnen voorspellen welke patiënten met uitgezaaide blaaskanker baat hebben bij de tweedelijnsbehandeling met pembrolizumab en welke patiënten niet. Als we dit vooraf kunnen identificeren, voorkomt dit dat een patiënt onterecht wordt blootgesteld aan een niet-effectieve behandeling. Met de inzichten uit deze studie streven we naar verbetering van de behandeling door gebruik van gerichte combinatietherapieën.

Aan de RESPONDER-studie kunnen sinds 2018 ook patiënten deelnemen als alternatief voor een eerste lijnsbehandeling met de minder effectieve chemotherapie carbo/gem. Mits er bij pathologisch onderzoek aanwijzingen zijn dat er inderdaad sprake is van een checkpoint (een zogenaamde CPS >10% score). Na eerdere chemotherapie (dus in tweede lijn) blijkt de aanwezigheid van de checkpoint bij pathologisch onderzoek minder voorspellend en is niet vereist.

Immunotherapie in onderzoeksverband bij niet- spierinvasieve en spierinvasieve blaaskanker.

Een al wat langer bestaande eenvoudige vorm van immuuntherapie wordt  gebruikt bij de behandeling van niet-spierinvasief urotheelcelcarcinoom, in de vorm van blaasspoelingen met BCG. Maar ook immunotherapie met de immuun checkpointremmers lijkt beloftevol als behandeling voor blaaskanker. Ook bij vroeg urotheelcelcarcinoom komen relatief veel mutaties voor. Vandaar dat dit zich ook leent voor systemische immunotherapie. Patiënten die niet goed reageren op BCG-spoelingen kan men nu alleen nog een radicale cystectomie aanbieden. Immunotherapie met pembrolizumab kan een alternatieve mogelijkheid zijn om misschien de blaas te kunnen behouden. In de KEYNOTE-057-studie wordt het effect van immunotherapie onderzocht bij patiënten met niet-spierinvasief urotheelcelcarcinoom die niet goed reageren op BCG. In het voorjaar van 2019 volgt een studie waarbij BCG wordt vergeleken met BCG plus pembrolizumab. Dit wordt aangekondigd in de iedere vrijdag verschijnende DUOS nieuwsbrief. Tegelijkertijd zullen ook studies van start gaan waarbij immunotherapie plus chemotherapie in de neoadjuvante setting wordt vergeleken met neoadjuvante chemotherapie alleen.

Overige blaaskankerstudies met immunotherapie op dit moment zijn:

CA 209 901: in deze studie wordt de combinatie ipilimumab/nivolumab vergeleken met standaard chemotherapie in de eerste lijn, bij gemetastaseerd UC.

FORT-1 (blaaskanker, 2e of 3e lijn, post platinum, evt ook post-immunotherapie)

Fase 3 FGFR studie FORT-1 met Rogaratinib vs docetaxel. Rogaratinib is een pan-FGFR remmer. Het middel heeft een mogelijk therapeutische waarde indien de blaaskanker/urotheelkanker  van de urinewegen FGFR tot expressie brengt. Dit wordt door middel van weefselonderzoek (biopt) vastgesteld en is bij ongeveer 40% van de patiënten het geval. Het gaat dus om een relatief kleine groep patiënten (na eerdere therapie en dan ook nog FGFR positief.

Dit zijn slechts enkele van de studies die draaien binnen Stichting DUOS. Kijk op www.stichtingduos.nl onder ‘studies’ voor de volledige lijst.

TIP

Schrijf u in voor de iedere vrijdag verschijnende nieuwsbrief met onder meer nieuws over studies en studie-ontwikkelingen immuuntherapie bij blaaskanker als eerstelijns- en als tweedelijnsbehandeling.

Immunotherapie bij prostaatkanker

Immunotherapie bij prostaatkanker staat nog in de kinderschoenen. Prostaatkanker heeft in vergelijking met bv huidkanker (melanoom), longkanker en blaaskanker veel minder DNA schade en is daarmee een minder toegankelijk target voor geactiveerde afweercellen. Prostaatkanker is daardoor geen goede tumor voor enkelvoudige immunotherapie. Onderzoek moet uitwijzen of toevoeging van een tweede middel wellicht de kans op effectiviteit vergroot. Wel is inmiddels duidelijk dat bij sommige patiënten (ongeveer 10%) sprake is van een veel hoger aantal mutaties ( MSI high) of een combinatie van meer mutaties en hogere immunogeniciteit ( CDK12), waarmee immunotherapie wellicht wel effectiever is. Om dat te bepalen moet eerst een DNA-analyse plaatsvinden op een vers tumormetastasebiopt. Dit soort onderzoek en behandeling vinden plaats in een beperkt aantal ziekenhuizen in Nederland.

Bij dit soort DNA-analyses kan ook sprake blijken van DNA repair deficiency (bv BRCA of BRCAness mutaties), waarmee nieuwere vormen van medicatie binnen bereik zijn (bv PARP remmers, of chemotherapie met een platinumverbinding). Alles bij elkaar is bij ongeveer 25% van alle patiënten met uitgezaaide en castratieresistente prostaatkanker sprake van een of meer “targeteable” specifieke mutaties, waardoor wellicht nog aanvullende behandelmogelijkheden bestaan. Dit doorgaans echter alleen in enkele academische en/of grotere prostaatkankercentra en veelal alleen nog in onderzoekverband.

Lees ook: Pembrolizumab (immunotherapie) zou kunnen werken bij mCRPC

Veel verschillende onderzoeken lopen momenteel en er zullen ook korte en langer lopende studies starten. Momenteel draait binnen Stichting DUOS de studie Apalutamide Immuno (Kronos).

Kijk op www.stichtingduos.nl onder ‘studies’ voor de volledige lijst. En houd de iedere vrijdag verschijnende nieuwsbrief in de gaten voor nieuwe studies en studie-ontwikkelingen immuuntherapie bij prostaatkanker  als eerstelijns- en als tweedelijnsbehandeling.

 

 

 

 

© 2019, Stichting DUOS, redactie en teksten: Kuip&Ko, website: sbddesign.nldisclaimer   |   log in